شرکتها اشخاص حقوقی هستند که فعالیتهای خود را از طریق نمایندههای حقیقی خود انجام می دهند. ازجمله این امور، امضای عقود و قراردادها، اسناد و اوراق تعهدآور و اورای عادی و اداری است. اینکه چه اشخاصی میتوانند امضاکننده این دسته از اوراق باشند، امری است که هیات مدیره درخصوص آن تصمیمگیری میکند. علاوه بر این هیات مدیره میتواند تصمیم بگیرد که چند شخص لازم است این اسناد را امضا کنند. بنابراین ممکن است هیات مدیره تصمیم بگیرد به منظور اعمال برخی نظارتها، برای اسناد و اوراق تعهدآور مانند قراردادها، چک یا سفته و مانند آن، مدیر عامل به همراه یکی از اعضای هیات مدیره، دو نفر از اعضای هیات مدیره، مدیرعامل به همراه رئیس هیات مدیره و مانند آن امضاکننده باشند. انتخاب هر کدام از حالات یادشده توسط هیات مدیره امکانپذیر است.
حال ممکن است هیات مدیره تصمیم بگیرد، امضای اوراق عادی و اداری که تعهدی برای شرکت به همراه ندارند توسط شخص مدیر عامل و یا هر کدام از اعضای هیات مدیره بهتنهایی صورت بگیرد و یا آنکه امضای این دسته از اوراق نیز مانند اسناد تعهدآور شرکت نیازمند دو یا سه امضا باشد. بنابراین دیده میشود که هیات مدیره میتواند تعیینکننده اشخاص صاحب امضای مجاز شرکت باشد و میتواند این اشخاص را هر زمان که تصمیم گرفت تغییر دهد و یا آنکه روش دیگری را برای امضای اوراق عادی یا تعهدآور برگزیند.
گاهی اوقات ممکن است هیات مدیره تصمیم بگیرد که تنها اسناد مالی یا اوراق تعهدآوری که از یک مبلغ مشخصی بالاتر هستند، نیازمند امضای دو شخص باشد و برای سایر اسناد تعهدآور کمتر از آن مبلغ، یک امضا کفایت کند. همانطور که گفته شد، اینها مواردی هستند که هیات مدیره درخصوص آنها تعیین تکلیف میکند.
البته باید توجه داشت که اختیار هیئتمدیره در تعیین دارندگان حق امضا، به نوع شرکت و مقررات اساسنامه آن بستگی دارد. برای مثال، در شرکتهای سهامی، هیئتمدیره مطابق ماده ۱۱۸ لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، جز در مواردی که تصمیمگیری درباره آنها در صلاحیت خاص مجامع عمومی است، اختیارات لازم برای اداره شرکت را دارد. همچنین طبق ماده ۱۲۴ همین قانون، هیئتمدیره حدود اختیارات مدیرعامل را تعیین میکند. بنابراین نمیتوان اختیار تعیین و تغییر حق امضا را بدون بررسی اساسنامه و نوع شرکت، در همه شرکتها صرفا به هیئتمدیره نسبت داد.
حق امضای شرکت به چه معناست؟
حق امضا در شرکت، اختیاری است که به یک یا چند شخص حقیقی داده میشود تا در حدود اختیارات تعیینشده، از طرف شرکت اسناد، قراردادها، مکاتبات و اوراق مالی شرکت را امضا کنند. امضای این اشخاص در محدوده اختیاراتشان میتواند برای شرکت تعهد ایجاد کند؛ به همین دلیل تعیین دقیق اشخاص صاحب امضا و حدود اختیارات آنها اهمیت زیادی دارد.
به شخصی که طبق اساسنامه، مصوبات معتبر شرکت یا اسناد و آگهیهای ثبتی، اختیار امضای اسناد شرکت را دارد، دارنده یا صاحب امضای مجاز گفته میشود. این شخص ممکن است مدیرعامل، یکی از اعضای هیئتمدیره یا در مواردی شخص دیگری باشد که مطابق مقررات مربوط، اختیار لازم به او داده شده است.
نکته مهم این است که دارنده حق امضا لزوما همان مدیرعامل یا رئیس هیئتمدیره نیست. همچنین صرف داشتن یک سمت سازمانی، مانند مدیر مالی یا معاون شرکت، به معنای برخورداری از حق امضای مجاز نیست؛ این اختیار باید به شکل معتبر به شخص داده شده باشد.
چه اشخاصی میتوانند دارنده حق امضای شرکت باشند؟
در شرکتهای سهامی، هیئتمدیره نقش اصلی را در اداره شرکت و تعیین حدود اختیارات مدیرعامل دارد. مطابق ماده ۱۲۵ لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، مدیرعامل در حدود اختیاراتی که هیئتمدیره به او تفویض کرده است، نماینده شرکت محسوب میشود و از طرف شرکت حق امضا دارد.
بنابراین، مدیرعامل شرکت سهامی میتواند اسناد شرکت را امضا کند، اما این اختیار نامحدود نیست و باید در چارچوب اختیارات تفویضشده به او اعمال شود. از طرف دیگر، مدیرعامل در شرکت سهامی لزوما نباید عضو هیئتمدیره باشد؛ با این حال، حدود اختیارات و نحوه نمایندگی او باید مطابق تصمیم هیئتمدیره مشخص شود.
در شرکت با مسئولیت محدود، وضعیت متفاوت است. طبق ماده ۱۰۴ قانون تجارت، شرکت به وسیله یک یا چند مدیر اداره میشود که میتوانند از میان شرکا یا خارج از آنها انتخاب شوند. ماده ۱۰۵ نیز اختیارات مدیران را برای نمایندگی و اداره شرکت به رسمیت شناخته است، مگر آنکه اساسنامه ترتیب دیگری مقرر کرده باشد. بنابراین، در این نوع شرکت نیز نمیتوان قواعد مربوط به هیئتمدیره شرکت سهامی را بدون توجه به ساختار مدیریتی شرکت اجرا کرد.
در نتیجه، برای تشخیص اینکه چه کسی در یک شرکت حق امضا دارد، باید دستکم سه موضوع نوع شرکت، مفاد اساسنامه شرکت و آخرین تصمیم معتبر مرجع صلاحیتدار درباره دارندگان حق امضا بررسی شود.
انواع حق امضا در شرکتها
شرکتها میتوانند با توجه به ساختار مدیریتی و میزان نظارتی که لازم میدانند، شیوههای مختلفی برای امضای اسناد تعیین کنند. رایجترین حالتها عبارتند از:
حق امضای منفرد
در این روش، هر یک از اشخاصی که بهعنوان دارنده حق امضا معرفی شدهاند، میتوانند بهتنهایی اسناد مشخصشده را امضا کنند. برای مثال، ممکن است مدیرعامل یا هر یک از اعضای هیئتمدیره بهتنهایی اختیار امضای نامههای اداری را داشته باشند.
حق امضای مشترک
در این حالت، اعتبار سند به امضای دو یا چند شخص مشخص وابسته است. برای مثال، ممکن است تمام اسناد تعهدآور شرکت با امضای مدیرعامل و یکی از اعضای هیئتمدیره معتبر باشند. در چنین شرایطی، امضای هر یک از این اشخاص بهتنهایی برای ایجاد اعتبار در چارچوب تعیینشده کافی نیست.
حق امضای تفکیکشده
در این روش، شرکت برای گروههای مختلف اسناد، اشخاص متفاوتی را بهعنوان امضاکننده تعیین میکند. برای مثال، امضای اوراق عادی و اداری میتواند به مدیرعامل واگذار شود، در حالی که امضای اسناد مالی و تعهدآور به امضای مشترک مدیرعامل و رئیس هیئتمدیره نیاز دارد.
حق امضای محدود به مبلغ یا نوع سند
شرکت میتواند در تصمیم مربوط به حق امضا، محدودیتهایی از نظر مبلغ یا نوع معامله در نظر بگیرد. برای نمونه، امضای قراردادهای تا سقف یک مبلغ مشخص ممکن است با یک امضا امکانپذیر باشد، اما قراردادهای بالاتر از آن مبلغ به امضای مشترک دو شخص نیاز داشته باشند. البته این محدودیتها باید بهصورت روشن در تصمیم معتبر شرکت درج شوند و آثار آنها در برابر اشخاص ثالث نیز با توجه به قوانین مربوط بررسی شود.
نکات مهم در تعیین حق امضای شرکت
تعیین حق امضا فقط معرفی نام چند شخص برای امضای اسناد نیست؛ بلکه بخشی از سازوکار کنترل و نظارت داخلی شرکت محسوب میشود. برای جلوگیری از اختلاف و سوءاستفاده احتمالی، بهتر است هنگام تعیین دارندگان حق امضا به نکات زیر توجه شود:
حدود اختیارات هر شخص بهصورت روشن و بدون ابهام مشخص شود
- اسناد تعهدآور از مکاتبات عادی و اداری تفکیک شون
- در صورت نیاز، برای معاملات و اسناد با مبالغ بالا امضای مشترک در نظر گرفته شود
- مشخص شود امضای اشخاص باید منفردا باشد یا متفقا
- در صورت تغییر مدیرعامل یا اعضای هیئتمدیره، وضعیت حق امضای آنها نیز بررسی شود
- پس از تصویب تغییرات، تشریفات ثبت و انتشار آگهی مربوط رعایت شود
- در قراردادهای مهم، علاوه بر بررسی امضای اشخاص، حدود اختیار نمایندگی آنها نیز کنترل شود
جمعبندی
دارندگان حق امضا اشخاصی هستند که بر اساس مقررات قانونی، اساسنامه و تصمیمات معتبر شرکت، اختیار امضای برخی اسناد و اوراق را از طرف شرکت دارند. این اختیار ممکن است بهصورت منفرد یا مشترک باشد و برای اسناد عادی، اداری، مالی و تعهدآور به شکلهای متفاوتی تعیین شود.
با این حال، تعیین و تغییر صاحبان امضا در همه شرکتها تابع یک قاعده واحد نیست و باید نوع شرکت، مفاد اساسنامه و صلاحیت مرجع تصمیمگیرنده بررسی شود. همچنین مسئولیتهای حقوقی، مالیاتی و کیفری دارنده حق امضا به شرایط قانونی هر موضوع بستگی دارد و صرف برخورداری از این عنوان به معنای مسئولیت خودکار در قبال تمام تعهدات و تخلفات شرکت نیست.