مالیات بر عایدی سرمایه چیست؟

مالیات بر عایدی سرمایه (CGT)، مالیاتی است که بر سود حاصل از فروش دارایی‌ هایی مانند مسکن، خودرو، طلا و سکه و دیگر دارایی‌ های سرمایه‌ ای اعمال می‌ شود. هدف اصلی آن، جلوگیری از سوداگری و دلالی در بازارها و هدایت سرمایه‌ ها به سمت بخش‌ های مولد اقتصاد است. این مالیات، بر اساس مدت زمان نگهداری دارایی و تفاوت قیمت خرید و فروش محاسبه می‌ شود و نرخ آن بین ۰ تا ۴۰ درصد متغیر است؛ به گونه‌ ای که هر چه مدت نگهداری کمتر باشد، نرخ مالیات بالاتر است. به عنوان مثال، فروش ملک در کمتر از یک سال، مشمول ۶۰ درصد مالیات از سود است؛ اما اگر بیش از پنج سال نگهداری شده باشد، نرخ به ۵ درصد کاهش می‌ یابد. همچنین برخی دارایی‌ ها مانند اولین واحد مسکونی سکونتی، طلا و سکه تا سقف مشخص، خودروهای شخصی و دارایی‌ های ارثی، مشمول معافیت‌ های مالیاتی هستند.

هدف از اجرای طرح مالیات بر عایدی سرمایه

هدف اصلی از اجرای طرح مالیات عایدی سرمایه در ایران، تنظیم بازارهای سرمایه‌ گذاری و کاهش فعالیت‌ های سوداگری است. این مالیات با افزایش هزینه معاملات کوتاه‌ مدت و غیر مولد، سرمایه‌ گذاران را تشویق می‌ کند که به سمت فعالیت‌ های بلند مدت و مولد هدایت شوند و از نوسانات شدید و سفته‌ بازی در بازارهای مسکن، خودرو، طلا و ارز جلوگیری می‌ کند.

همچنین این مالیات، به برقراری عدالت مالیاتی کمک می‌ کند تا بار مالیات تنها بر دوش حقوق‌ بگیران و تولید کنندگان نباشد؛ بلکه کسانی که از سودهای کلان ناشی از دارایی‌ ها بهره‌ مند می‌ شوند نیز، سهم خود را بپردازند. از سوی دیگر، این مالیات منبع درآمدی پایدار برای دولت ایجاد می‌ کند که می‌ تواند در تامین هزینه‌ های عمومی و اجرای پروژه‌ های زیربنایی مورد استفاده قرار گیرد.

کدام دارایی‌ ها معاف از مالیات بر عایدی سرمایه هستند؟

دارایی‌ های معاف از مالیات عایدی سرمایه ایران عبارتند از:

• اولین واحد مسکونی هر خانواده که برای سکونت شخصی استفاده می‌ شود و همچنین مالکی که تنها یک ملک با دوره تملک بیش از 2 سال دارد.
• یک خودروی شخصی برای هر فرد که بیش از یک سال مالک آن بوده باشد.
• انتقال دارایی‌ ها به صورت ارث، وصیت، جهیزیه، یا مهریه.
• طلا و ارز تا سقف مشخص؛ مثلا طلای 18 عیار تا 200 گرم و زیورآلات شخصی تا 150 گرم.
• املاک کشاورزی، دامداری، صنعتی و معدنی که به فعالیت تولیدی مربوط باشند و زمین‌ های کشاورزی خارج از حریم شهر (به جز باغ ویلاها) با شرایط نگهداری حداقل سه سال زیر کشت بودن.
• دارایی‌ هایی که به کسب‌ و کارها تعلق دارند، مثل ماشین‌ آلات کارخانه یا دفتر کار و ساختمان‌ های شرکت، مشمول مالیات بر عایدی سرمایه نمی‌ شوند. زیرا این دارایی‌ ها تحت مالیات جداگانه‌ ای به نام «مالیات عملکرد» قرار دارند که مربوط به درآمد و سود ناشی از فعالیت اقتصادی شرکت است.
• همچنین سهام و نقل و انتقالات اوراق بهادار در بورس و فرابورس، صندوق‌ های سرمایه‌ گذاری درآمد ثابت و صندوق‌ های طلا، مشمول این مالیات نیستند.
• در مورد تامین مالی جمعی (کراد فاندینگ) نیز گواهی شراکت نوعی ورقه بهادار بوده و بنابراین سود حاصل از تامین مالی جمعی معاف از مالیات است.
• در موارد انتقال قهری یا اجباری دارایی‌ ها نیز، معافیت‌ هایی وجود دارد.

این معافیت‌ ها به گونه‌ای طراحی شده‌ اند که مالیات بر عایدی سرمایه، بیشتر بر معاملات سوداگرانه و کوتاه‌ مدت اعمال شود و دارایی‌ های ضروری و مصرفی مردم، از فشار مالی غیرمنصفانه مصون بمانند.

مالیات بر عایدی سرمایه به چه کسانی تعلق می‌ گیرد؟

مالیات بر عایدی سرمایه، به تمام اشخاص حقیقی و حقوقی که به صورت غیر تجاری اقدام به فروش دارایی‌ های مشخص شده در قانون می‌ کنند، تعلق می‌ گیرد. این اشخاص ممکن است ایرانی یا خارجی باشند و شامل کسانی می‌ شود که از فروش دارایی‌ هایی مثل املاک، خودرو، طلا، ارز و رمز ارزها سود کسب کرده‌ اند. البته بیش از ۹۵ درصد مردم به دلیل شرایط و معافیت‌ های موجود، مشمول این مالیات نمی‌ شوند و هدف اصلی قانون، کنترل سوداگری و فعالیت‌ های غیر مولد در بازار است. مالیات بر عایدی سرمایه، بیشتر شامل قشر مرفه و کسانی است که از افزایش قیمت دارایی‌ های سرمایه‌ ای بهره‌ مند می‌ شوند.

نحوه محاسبه مالیات بر عایدی سرمایه

نحوه محاسبه مالیات بر عایدی سرمایه به این صورت است:

     مالیات= (قیمت فروش - قیمت خرید) × نرخ مالیات

• قیمت فروش: مبلغی که دارایی در زمان فروش به آن معامله شده است.
• قیمت خرید: مبلغی که دارایی در ابتدا با آن خریداری شده است.
• نرخ مالیات: درصدی است که بر اساس مدت زمان نگهداری دارایی و نوع دارایی تعیین می‌ شود.

نرخ مالیات به صورت پلکانی و معکوس بر اساس مدت نگهداری است؛ هرچه دارایی مدت کمتری نگهداری شده باشد، نرخ مالیات بالاتر است. برای مثال:

- اگر ملک یا دارایی ظرف یک سال فروخته شود، مالیات می‌ تواند تا ۶۰ درصد از سود باشد.

- با افزایش سال‌ های نگهداری، نرخ مالیات کاهش می‌ یابد؛ به طوری که بعد از پنج سال نگهداری، میانگین مالیات به حدود ۵ درصد می‌ رسد.

مثال:

اگر ملکی را دو سال پیش به قیمت ۲ میلیارد تومان خریداری کرده و امروز با قیمت ۶ میلیارد تومان بفروشید، سود شما ۴ میلیارد تومان است. اگر برای نگهداری این ملک ۵ سال گذشته باشد، نرخ مالیات مثلا برابر با ۲۵ درصد است. بنابراین:

    مالیات= ۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۴ × ٪۲۵ = ۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰،۱ تومان

در مورد طلا، ارز و خودرو نیز، نرخ مالیات بر اساس زمان نگهداری متفاوت است و معمولا بین ۱۰ تا ۳۰ درصد متغیر است. همچنین در صورتی که در معاملات دیگر ضرر داشته باشید، ضررها قابل کسر از سود برای محاسبه مالیات هستند. به عبارتی، مالیات بر عایدی سرمایه بر مجموع سود خالص محاسبه می‌ شود.

مالیات بر عایدی سرمایه و مالیات بر ارزش افزوده چه تفاوتی دارند؟

مالیات بر عایدی سرمایه و مالیات بر ارزش افزوده، از نظر ماهیت، نحوه اعمال و موضوع مشمول مالیات، تفاوت‌ های اساسی دارند که در ادامه توضیح داده می‌ شود:

• ماهیت مالیات: مالیات بر عایدی سرمایه، مالیاتی مستقیم است که به سودی تعلق می‌ گیرد که از فروش دارایی‌ های غیرمولد مانند مسکن، خودرو، طلا و ارز به دست می‌ آید. یعنی این مالیات بر افزایش ارزش دارایی‌ ها در زمان فروش اعمال می‌ شود؛ اما مالیات بر ارزش افزوده، مالیاتی غیر مستقیم است که بر کالاها و خدمات مولد در چرخه تولید و فروش آن‌ ها اعمال می‌ شود و مستقیما بر مصرف‌ کننده نهایی تاثیر می‌ گذارد.
• موضوع مشمول مالیات: مالیات بر عایدی سرمایه، بر دارایی‌ هایی است که معمولا در زنجیره تولید ارزش افزوده مستقیم دخالت ندارند و سود حاصل از معامله آن‌ ها، ناشی از افزایش قیمت بدون ارزش افزوده واقعی است (مانند زمین، خودرو، طلا). در مقابل، مالیات بر ارزش افزوده بر روی کالاها و خدماتی که تولید یا ارائه شده‌ اند و ارزش افزوده واقعی بر آن‌ ها اعمال شده است، گرفته می‌ شود.
• نحوه پرداخت و اثر اقتصادی: مالیات بر عایدی سرمایه، هنگام فروش دارایی و پس از محاسبه سود (تفاوت قیمت فروش و خرید) پرداخت می‌ شود. هدف آن کاهش فعالیت‌ های سوداگرانه و دلالی، کنترل نوسانات بازار و تشویق سرمایه‌ گذاری در فعالیت‌ های مولد اقتصادی است. در حالی که مالیات بر ارزش افزوده، در هر مرحله از تولید و فروش کالا یا خدمات به صورت درصدی از قیمت فروش اعمال می‌ شود و در نهایت، توسط مصرف‌ کننده نهایی پرداخت می‌ شود که منبع مهم درآمدهای دولت است و به تامین هزینه‌ های عمومی کمک می‌ کند.
• تفاوت در هدف و تاثیرات: مالیات بر عایدی سرمایه به عنوان ابزاری برای تنظیم بازار دارایی‌ های غیر مولد، ایجاد عدالت مالیاتی و جلوگیری از سوداگری و سفته‌ بازی به کار می‌ رود. در صورتی که مالیات بر ارزش افزوده به عنوان مالیات بر مصرف، بیشتر هدف آن تامین درآمد پایدار دولت بدون ایجاد بار مستقیم بر سود سرمایه است.

در جدول زیر، خلاصه تفاوت‌ ها به صورت کامل آورده شده است:

نحوه پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه

نحوه پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه در ایران به شرح زیر است:

1. افرادی که مشمول این مالیات می‌ شوند، باید با مراجعه به سامانه ملی خدمات مالیاتی به آدرس tax.gov.ir (یا my.tax.gov.ir) نسبت به ثبت نام و ارسال اظهارنامه مالیاتی اقدام کنند.
2. پس از ورود به سامانه، مودیان باید اطلاعات هویتی خود را تایید کرده و فرم مربوط به مالیات بر عایدی سرمایه را تکمیل کنند.
3. مالیات بر عایدی سرمایه، بر اساس سود فروش دارایی (تفاوت قیمت فروش و قیمت خرید) محاسبه شده و مودی باید مبلغ مالیات محاسبه شده را به صورت الکترونیکی پرداخت کند.
4. پرداخت مالیات معمولا همراه با ارسال اظهارنامه مالیاتی عملکرد انجام می‌ شود و مودی موظف است در زمان مقرر مالیات را پرداخت نماید.
5. در صورت تاخیر در پرداخت، جریمه‌ ای معادل ۲.۵ درصد از مبلغ مالیات به ازای هر ماه تاخیر اعمال می‌ شود.
6. قانون گذار برای تسهیل فرآیند اجرای مالیات، زیرساخت‌ های لازم؛ از جمله سامانه‌ های هوشمند برای ثبت و رهگیری معاملات را فراهم کرده است.
7. همچنین افرادی که دارایی‌ های خود را قبل از تصویب قانون خریداری کرده‌ اند، تا سه سال فرصت دارند بدون پرداخت مالیات، اقدام به فروش کنند (فرصت تنفس سه ساله).

بنابراین، فرایند پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه بر پایه اظهارنامه الکترونیکی بوده و مودی موظف است پس از فروش دارایی و محاسبه سود، نسبت به ثبت و پرداخت مالیات اقدام نماید.

جمع بندی

مالیات بر عایدی سرمایه، مالیاتی است که وقتی یک دارایی‌ مانند خانه، خودرو، طلا یا ارز را می‌ فروشید و از این معامله سود می‌ کنید، باید آن مالیات را پرداخت کنید. این مالیات، بر اساس میزان سود شما از اختلاف قیمت خرید و فروش دارایی محاسبه می‌ شود. بنابراین تامین مالی جمعی از مالیات بر عایدی سرمایه معاف است. همچنین هرچه دارایی را بیشتر نگه دارید، نرخ مالیات کمتر خواهد بود که این باعث می‌ شود افراد کمتر به خرید و فروش‌ های سریع و سوداگری در بازار روی بیاورند. این قانون، به شما کمک می‌ کند که درک بهتری از نقش مالیات در کنترل بازار و کاهش نوسانات داشته باشید و بدانید که سود حاصل از معاملات سرمایه‌ ای، مشمول مالیات است.

این مالیات به گونه‌ ای طراحی شده که فشار مالیاتی ناعادلانه، به کسانی که تنها مصرف‌ کننده یا مالک یک دارایی هستند وارد نشود؛ به عنوان مثال، تنها یک خانه یا خودرو برای استفاده شخصی معمولا معاف است. هدف اصلی این مالیات، جلوگیری از سفته‌ بازی و هدایت سرمایه‌ ها به سمت فعالیت‌ های مولد اقتصادی است تا بازار به سمت ثبات و تعادل حرکت کند. با پرداخت مالیات بر عایدی سرمایه، عدالت مالیاتی بهتر رعایت می‌ شود و کسانی که از افزایش قیمت‌ ها بیشترین سود را می‌ برند، سهمی عادلانه در تامین هزینه‌ های عمومی کشور خواهند داشت. بنابراین اگر قصد فروش دارایی خود را دارید، حتما قوانین و نرخ‌ های مالیاتی را دنبال کنید؛ چون این کار باعث جلوگیری از جریمه و مشکلات مالی می‌ شود.